مصطفى محقق داماد
162
مباحثى از اصول فقه ( فارسى )
نظر شيخ صدوق چنين مىنگارد : « و هو موافق لظاهر الحديث ، و على هذا يضعّف التّرجيح به فى زمان الغيبة و فى تطاول الأزمنة » « 1 » ؛ سخن صدوق ، مطابق با ظاهر حديث است و بنابراين ترجيح به جديدترين حديث به صورت ضابطهء كلّى ، در عصر غيبت و در همهء زمانها ، درست نيست . به نظر مىرسد اينگونه احاديث دلالت برآن دارد كه احكام براساس مقتضيات زمان و مكان مىتوانسته تغيير يابد ، البته اين معنا به مفهوم نسخ نيست ؛ زيرا نسخ به معناى زوال حكم سابق است ولى نظر ما اين است كه در اين شرايط ، اين حكم اجرا مىشود و در شرايط سابق ، حكم سابق . اگر شرايط سابق مجددا باز گردد ، حكم به همان شكل سابق ، صدور خواهد يافت . اين نظريه را مرحوم فيض كاشانى در كتاب « الاصول الأصليّة » ارائه داده است . « 2 » ب - 5 ) ترجيح به شهرت رواياتى وجود دارد كه شهرت را مرجّح قرار داده است از قبيل : مرفوعه زراره ، « 3 » مرسلهء شيخ مفيد ، « 4 » مرسلهء طبرسى « 5 » و مقبولهء عمر بن
--> ( 1 ) - شيخ حر عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 77 . ( 2 ) - رجوع شود به مقاله نگارنده ايراد شده در دانشگاه تمپل سال 1995 ميلادى تحت عنوان : " The Role of Time and Social Welfare in the Modification of Legal Rulings " ( 3 ) - احسائى ، شيخ محمد بن على بن ابراهيم ، عوالى اللّئالى ، ج 4 ، ص 133 ، حديث 229 ، نورى طبرسى ، حسين ، مستدرك الوسائل ، ج 17 ص 304 ، جامع احاديث الشيعة ، زير نظر آيت الله بروجردى ، ج 1 ، ص 255 . ( 4 ) - نورى طبرسى ، حسين ، مستدرك الوسائل ، ج 17 ، ص 306 حديث 21422 ، جامع احاديث الشيعة ، ج 1 ، ص 255 حديث 430 از قول امام صادق ( عليه السّلام ) « إذا أتاكم عنّا حديثان مختلفان فخذوا بما وافق منهما القرآن ، فإن لم تجدوا لهما شاهدا من القرآن ، فخذوا بالمجمع عليه » . ( 5 ) - طبرسى ، الاحتجاج ص 358 ، شيخ حر عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 88 حديث 33360 « و روي عنهم ( عليهم السّلام ) أنّهم قالوا : إذا اختلف احاديثنا عليكم فخذوا بما اجتمعت عليه شيعتنا ، فإنّه لا ريب فيه » .